Đã đến lúc suy nghĩ lại về ý nghĩ công việc

Kiến thức nhân sự   |   14.08.2017

Đã đến lúc suy nghĩ lại về ý nghĩa của công việc

Những năm gần đây, đã có rất nhiều bài viết bàn về những quan ngại liên quan đến tự động hóa. Với tỷ lệ thất nghiệp quy mô lớn được dự đoán, suy giảm lương và bất bình đẳng gia tăng, rõ ràng tất cả chúng ta nên lo sợ.

Giờ đây, không chỉ những nhà quan sát và nhà tiên tri công nghệ hàng đầu Thung Lũng Silicon đang lo sợ. Trong một nghiên cứu đã được trích dẫn hàng trăm lần, các học giả tại Đại học Oxford ước tính không dưới 47% tất cả các công việc của Mỹ và 54% công việc ở châu Âu có nguy cơ bị máy móc tước mất. Và chuyện này không xảy ra trong 100 năm mà chỉ 20 năm tới. "Khác biệt duy nhất giữa những người đam mê và người hoài nghi chỉ là khung thời gian", một giáo sư Đại học New York nhận định. Nhưng trong vòng một thế kỷ từ bây giờ, không ai quan tâm đến việc mất bao lâu, họ chỉ quan tâm đến những gì đã xảy ra sau đó."

Tất cả chúng ta đã nghe nói đến điều này rất nhiều lần. Những người đi làm thuê đã lo lắng về xu hướng tự động hóa gia tăng 200 năm nay, và trong 200 năm đó, những nhà tuyển dụng luôn trấn an người nhân viên rằng sẽ xuất hiện những công việc mới. Xét cho cùng, vào năm 1800, khoảng 74% người Mỹ là nông dân, trong khi đó vào năm 1900 con số này giảm xuống còn 31%, và năm 2000 xuống chỉ còn 3%. Tuy nhiên, điều này đã không dẫn đến thất nghiệp hàng loạt. Năm 1930, nhà kinh tế học nổi tiếng John Maynard Keynes dự đoán rằng tất cả chúng ta sẽ làm việc chỉ trong 15 giờ/tuần vào năm 2030. Tuy nhiên, từ những năm 1980 trở lại, công việc ngày càng chiếm nhiều thời gian của chúng ta hơn cũng như khiến chúng ta căng thẳng và mệt mỏi hơn.

Trong khi đó, mấu chốt của vấn đề thậm chí vẫn còn bỏ ngõ. Câu hỏi trọng tâm nên là: Cái gì cấu thành "công việc" trong thời đại ngày nay?

 

"Công việc" là gì?

Trong một cuộc khảo sát năm 2013 thực hiện trên 12000 chuyên gia của Harvard Business Review, một nửa nói rằng họ cảm thấy công việc của họ không có "ý nghĩa và tầm quan trọng", và một số tương đương không cảm thấy đồng cảm với sứ mệnh của công ty. Một cuộc thăm dò ý kiến khác trên 230000 nhân viên ở 142 quốc gia cho thấy chỉ có 13% nhân viên thực sự thích công việc của họ. Một thăm dò gần đây trên nhiều người Anh tiết lộ rằng có tới 37% nghĩ rằng họ đang làm một công việc hoàn toàn vô ích.

Họ đang làm một công việc, theo cách gọi của nhà nhân chủng học David Graeber, là những "công việc vớ vẩn". Trên lý thuyết, những công việc này tưởng chừng như tuyệt vời, nhưng thực tế có hằng hà sa số những người thành đạt với hồ sơ LinkedIn rực rỡ và thu nhập đáng gờm, nhưng họ vẫn về nhà vào mỗi buổi tối với tâm trạng khó chịu, bực dọc vì công việc không mang lại mục đích gì cho họ.

Tôi không nói về những công nhân vệ sinh, giáo viên và y tá. Nếu những người này đình công, chúng ta sẽ ngay lập tức rơi vào tình trạng khẩn cấp. Tôi đang nói về các đội quân đang ngày càng lớn mạnh của các chuyên gia tư vấn, những quản lý ngân hàng, các chuyên gia tư vấn thuế, những quản lý và những người kiếm tiền từ những buổi họp chiến lược cao siêu nhằm đưa ra giải pháp cải thiện xã hội.

Nếu như vậy, liệu vẫn còn có đủ công ăn việc làm cho tất cả mọi người trong vài thập niên tới? Những người quan ngại tình trạng thất nghiệp hàng loạt đang đánh giá thấp khả năng để tạo ra những công việc vớ vẩn mới đầy phi thường của chủ nghĩa tư bản. Nếu thực sự muốn gặt hái phần thưởng từ những tiến bộ kỹ thuật khổng lồ trong những thập niên gần đây (và từ những người máy đang ngày một hiện đại), chúng ta cần tái tư duy triệt để về định nghĩa "công việc".

 

Nghịch lý của sự phát triển

Sự phát triển bắt đầu bằng một câu hỏi lâu đời: Đâu là ý nghĩa của cuộc sống? Phần lớn sẽ cho rằng ý nghĩa của cuộc sống là khiến cho thế giới trở nên đẹp hơn, tốt hơn, hay thú vị hơn. Nhưng bằng cách nào? Câu trả lời chính của chúng ta bây giờ sẽ là: qua công việc.

Tuy nhiên, định nghĩa về công việc của chúng ta cực kỳ hạn hẹp. Chỉ có những công việc tạo ra thu nhập mới được tính vào GDP. Chúng ta ít khi tư duy về thực trạng nền giáo dục hiện tại đang nhồi nhét những kiến thức và tiêu chuẩn đóng gói nhằm đưa những người lao động vào các công việc sẵn có thế nào. Tuy vậy, điều gì sẽ xảy ra nếu càng ngày càng có nhiều người được cho là thành công theo các tiêu chuẩn trên nghĩ rằng công việc của họ là vô nghĩa?

Đó là một trong những chủ đề thách thức nhất của thời đại. Toàn bộ hệ tìm kiếm ý nghĩa có thể tan đi như một cơn khói.

Điều đáng buồn là tiến bộ công nghệ chỉ góp phần trầm trọng hóa cuộc khủng hoảng này. Lịch sử chứng minh rằng, xã hội chúng ta đủ khả năng để chấp nhận những công việc vớ vẩn nhờ hiệu quả ngày càng cao của những người máy. Khi trang trại và nhà máy có hiệu suất ngày càng cao hơn, chúng đóng góp ngày càng nhỏ vào tỷ trọng của nền kinh tế. Khi nông nghiệp và sản xuất trở nên hiệu quả hơn thì càng ít người làm việc hơn. Hãy gọi nó là nghịch lý của sự phát triển: chúng ta càng trở nên giàu có, thì chúng ta càng có nhiều khả năng phung phí thời gian. Như Brad Pitt đã nói trong bộ phim Fight Club, chúng ta thường "làm những công việc mình ghét để kiếm tiền mua những thứ vớ vẩn không cần thiết".

Đã đến lúc ngừng né tránh cuộc tranh luận và hãy tập trung vào vấn đề thực: nền kinh tế của chúng ta sẽ ra sao khi chúng ta tái định nghĩa triệt để ý nghĩa của "công việc"? Tôi tin chắc rằng thu nhập cơ bản phổ thông là đáp án hiệu quả nhất cho tình trạng tiến thoái lưỡng nan đến từ sự phát triển của công nghệ người máy. Không phải vì người máy sẽ tiếp quản tất cả những công việc có mục đích, mà vì thu nhập cơ bản sẽ cho tất cả mọi người cơ hội làm việc có ý nghĩa.

Tôi tin vào một tương lai mà khi giá trị công việc của bạn không được xác định bằng mức lương, mà bằng những niềm vui lan toả và những ý nghĩa bạn tạo ra. Tôi tin vào một tương lai mà mục đích của giáo dục không phải là để chuẩn bị cho bạn một công việc vô dụng khác mà là mang lại một cuộc sống tốt đẹp hơn. Tôi tin vào một tương lai, nơi "người máy làm việc và con người tận hưởng cuộc sống."

Và nếu bạn cảm thấy thu nhập cơ bản nghe có vẻ quá lý tưởng, bạn nên nhớ rằng mọi cột mốc của nền văn minh - từ kết thúc chế độ nô lệ đến dân chủ cho tới quyền bình đẳng giới - cũng đã từng là một ước mơ lý tưởng. Hoặc, như Oscar Wilde đã viết từ rất lâu: "Tiến bộ là quá trình hiện thực hóa những gì lý tưởng."

 

Bài viết liên quan

Bình luận

Email của bạn sẽ không hiển thị.